Konsenylje

 
De nije abbekaat

Wy hawwe in nije abbekaat, mr. Bûsefalus. Der is yn syn foarkommen mar in bytsje dat tinken docht oan de tiid dat er noch it striidhoars fan Aleksander fan Masedoanje wie. Wa’t lykwols mei de omstannichheden fertroud is, merkt wol wat op. Lêsten seach ik op it bordes sels in hiel ienfâldige gerjochtsamtner mei de saakkundige blik fan it mantsje dat geregeldwei by de hurddraverij te finen is ferbjustere nei de abbekaat stoareagjen doe’t dy, mei in op it moarmer wjerklinkende stap, de treden ien foar ien beklom wylst er de skonken heech opluts.
        Oer it ginneraal is de baalje mei de talitting fan Bûsefalus akkoart. Ferwûnderlik begrypfol wurdt sein dat Bûsefalus by de hearskjende maatskiplike oarder yn in lestich parket sit en dat er it dêrom, en ek fanwegen syn betsjutting yn de wrâldskiednis, fertsjinnet dat men him yn ’e mjitte komt. Hjoeddedei – dat kin nimmen leagenje – bestiet der gjin grutte Aleksander. Jawis, mannichien wit hoe te moardzjen; ek betûftens om mei in lâns oer de bankettafel hinne de freon te reitsjen ûntbrekt net; en in protte lju fine Masedoanje te benaud, sadat se Philippus, de heit, ferflokke – mar nimmen, nimmen kin foaropgean nei Ynje ta. Eartiids wienen de poarten fan Ynje ek al ûnberikber, mar harren rjochting waard troch it keningsswurd oanjûn. Hjoeddedei binne de poarten ferpleatst nei hiel earne oars, fierder fuort en heger; nimmen jout de rjochting oan; in protte lju drage swurden, mar inkeld om dermei te swaaien; en de blik dy’t se folgje wol, rekket op ’e doele.
        Faaks is it dêrom yndie it bêste, lykas Bûsefalus dien hat, jin yn de wetboeken te ferdjipjen. Frij, de flanken net klemd tusken de boppeskonken fan de ruter, by in stille lampe, fier fan it gewoel fan Aleksander syn fjildslach, lêst en blêdet er yn ús âlde boeken.

Oersetting fan ‘Der neue Advokat’, út Franz Kafka, Ein Landarzt. Kleine Erzählungen, München/Leipzig 1919. De tekeningen by ‘De nije abbekaat’, ‘In keizerlik boadskip’, ‘Op de galerij’ en ‘Earste leed’ (dy’t lossteane fan de ferhalen) binne makke troch Kafka sels.

 
In keizerlik boadskip

De keizer – sa wurdt sein – hat oan dy, de ienling, de jammerdearlike ûnderdien, de minuskule foar de keizerlike sinne nei de fierste fierte flechte skym, krekt oan dy hat de keizer fan syn stjerbêd ôf in boadskip stjoerd. Hy hat de boade by it bêd delknibbelje litten en him it boadskip yn it ear flústere; der wie him sa’n soad oan gelegen dat er it nochris yn syn eigen ear werhelje liet. Mei in holleknikje hat er de korrektens fan wat sein waard befêstige. En sichtber foar it folsleine publyk dat syn dea sjen woe – alle belemmerjende wanden wienen ôfbrutsen en op it brede en him heech in de loft ferheffende bordes steane yn in kring de grutten fan it ryk – sichtber foar dy allegearre hat er de boade derop útstjoerd. De boade is fuortdaalk op paad gongen; in sterke, net wurch te krijen man; dan de iene en dan de oare earm útstekkend baant er him in wei troch de kliber; as er wjerstân ûnderfynt, wiist er op syn boarst, dêr’t it teken fan de sinne op sit; hy komt ek maklik foarút, as nimmen oars. Mar de kliber is sa grut; har wenplakken komt gjin ein oan. Lei it frije fjild mar foar him iepen, wat soe er dan fleane en al gau soesto hearre hoe’t syn fûsten hearlik op dyn doar slaan. Yn plak dêrfan, hoe nutteleas mêdet er himsels ôf; noch altyd perst er him troch de fertrekken fan it binnenste paleis; nea sil er dy achter him litte; en soe it him al slagje, dan wie der neat wûn; hy soe him de treppen del wrakselje moatte; en soe dat him slagje, dan wie der neat wûn; de binnenhôven moast er oerstekke; en nei de binnenhôven it twadde paleis dat der omhinne leit; en opnij treppen en binnenhôven; en opnij in paleis; en sa fierder troch tûzenen jierren hinne; en soe er lang om let troch de bûtenste poarte stoarte – mar nea, nea sil dat barre – dan pas leit de residinsjestêd foar him, it mulpunt fan de wrâld, heech folrûn mei har besinksel. Nimmen kringt dêr trochhinne en al hielendal net mei it boadskip fan in deade. – Mar do sitst by dyn finster en makkest dy der in dreambyld fan, as de jûn falt.

Oersetting fan ‘Eine kaiserliche Botschaft’, út Franz Kafka, Ein Landarzt. Kleine Erzählungen, München/Leipzig 1919

 
Op de galerij

As dizze of jinge skriele, tuberkuleuze keunstrydster yn de maneezje op in strampelich hynder foar in net wurch te krijen publyk troch in swypslaande, ûnmeilydsume sjef moannenlang sûnder ûnderbrekking yn de piste yn it rûn dreaun wurde soe, wylst se op it hynder rûntsjemeallet, hântútsjes omstruit en de mul wiggelje lit, en as dat spul him ûnder it ûnophâldlike daverjen fan it orkest en fan de fintilatoaren oant yn de hieltyd fierder him iepenjende grize takomst fuortsette soe, begelaat troch it weistjerrende en wer oanboazjende applaus fan hannen dy’t winliken stomhammers binne – faaks soe dan in jonge galerijbesiker de lange trep troch alle rangen ôfstoarmje, de maneezje yndûke en Ho! roppe, troch de fanfaren fan it him hieltyd oanpassende orkest hinne.
        Mar mei’t dat net sa is; in keine dame, wyt en read, nei binnen fljocht, tusken de gerdinen troch dy’t eptige feinten yn livrei foar har iependogge; de direkteur, ûnderdienich har eagen sykjend, yn bistehâlding har oanazemet; har behoedsum op de appelskimmel tilt as wie sy syn boppe alles beminde pakesizzer dy’t har op in gefaarlike reis weaget; der net ta beslute kin en jou it teken mei de swipe; himsels oerwinnend it lang om let mei in knal jout; mei iepen mûle nêst it hynder rint; de sprongen fan de rydster mei skerpe blik folget; har keunstfeardigens amper begripe kin; mei útroppen yn it Ingelsk besiket te warskôgjen; de stâlfeinten dy’t de hoepels heechhâlde lulk ta de pynlikste konsintraasje moannet; foár de grutte salto mortale it orkest mei ophefte hannen beswart om stil te wêzen; úteinlik it famke fan it triljende hynder tilt, op har beide wangen tutet en gjin inkelde hulde fan it publyk genôch achtet; wylst sysels, troch him ûndersteund, heech op har teannen, troch stof omwyndere, mei útsprate earms en it holtsje nei achteren har gelok mei it hiele sirkus diele wol – mei’t dat sa is, leit de galerijbesiker syn gesicht op de balustrade en, yn de slotmars as yn in swiere dream weisinkend, gûlt er, sûnder it te witten.

Oersetting fan ‘Auf der Galerie’, út Franz Kafka, Ein Landarzt. Kleine Erzählungen, München/Leipzig 1919

 
Earste leed

In trapeze-artyst – lykas bekend is dy heech yn de nok fan grutte fariëtee-poadiums útoefene keunst ien fan de dreechste fan alle foar minsken berikbere keunsten – hie&nbs;syn libben, yn ’t earstoan inkeld út syn stribjen nei perfeksjonearring, letter ek as tirannyk wurden oanwenst, sa ynrjochte dat er salang’t er yn deselde akkommodaasje wurke dei en nacht op de trapeze bleau. Alles dêr’t er ferlet fan hie – oars net in soad – waard yn foarsjoen troch rûlearjende tsjinstlju, dy’t ûnder wachten en alles wat boppe fanneden wie yn eigenmakke fetten omheech en omleech hysten. Spesifike swierrichheden foar de omjouwing feroarsake dy libbenswize net; allinne as de oare programmaûnderdielen ôfwurke waarden, wie it in bytsje hinderlik dat er boppe bleaun wie, wat net te ferbergjen foel, en der sa no en dan in blik út it publyk wei nei him ôfdwaalde, ek al hold er him op sokke tiden meast stil. Dochs ferjoegen de direksjes it him, want hy wie in bûtengewoane, ûnferfangbere artyst. Ek seagen se fansels yn dat er net út nocht oan ûnnocht sa libbe, dat er winliken inkeld sá permanint yn foarm bleau en inkeld sá syn keunst yn perfekte steat behâlde koe.
        Dêr boppe wie it fierders ek sûn, en as yn it waarmere seizoen de sydfinsters yn de hiele rûnte fan de koepel iepenklapt waarden en mei de frisse lucht de sinne swiid de skimerige romte binnenkrong, dan wie it dêrsa sels moai. Tajûn, syn omgong mei oare minsken wie beheind, der klattere mar komselden in kollega-akrobaat lâns in touljedder nei him omheech, dan sieten se tegearre op de trapeze, linen links en rjochts tsjin de touwen en keuvelen wat, of der wienen boufakkers om it dak te reparearjen dy’t troch in iepen finster in pear wurden mei him wikselen, of der wie in brânwachtman om de needferljochting op de boppeste galerij nei te sjen dy’t him wat tarôp, respektfol mar min fersteanber. Fierders bleau it stil om him hinne; inkeld seach somtiids dizze of jinge wurknimmer, middeis yn it lege teäter op ’e doele rekke, neitinkend de hichte yn dy’t hast bûten it eachweid foel, dêr’t de trapeze-artyst syn keunsten útfierde of útrêste, sûnder witte te kinnen dat immen him speurde.
        Sa hie de trapeze-artyst ûnfersteurd libje kind as de ûnûntkombere reizen fan plak nei plak der net west hienen, dy’t foar him alderferfelendst wienen. Wol soarge de ympressario derfoar dat de trapeze-artyst frijwarre bleau fan elk ûnnedich ferlingjen fan syn lijen: foar de ritten yn de stêden brûkten se race-auto’s, dêr’t se, as it koe nachts of yn de ierste moarnsoeren, mei fûle faasje yn jakkeren troch de lege strjitten, al gong it noch altyd te stadich foar de trapeze-artyst syn langst; yn de trein waard in hiele kûpee reservearre, dêr’t de trapeze-artyst de reis yn trochbrocht boppe yn it bagaazjenet, as in soarte fan substitút – behyplik, mar toe mar – foar syn wenstige libbenswize; yn it folgjende plak fan de toernee wie yn it teäter lang foar oankomst de trapeze al teplak, ek stienen alle doarren dy’t op de teäterseal útkamen wiid iepen en wienen alle gongen frijhâlden – mar de moaiste mominten yn it bestean fan de ympressario wienen dochs hieltyd wannear’t de trapeze-artyst dan de foet op de touljedder sette en binnen de koartste kearen einliks wer boppe oan syn trapeze hong.
        Hoe’n protte reizen ek der no al goed beteard wienen, elke nije fûn de ympressario dochs wer in kwelling, want ôfsjoen fan alles wat der noch bykaam wienen de reizen sûnder mis in oanslach op de senuwen fan de trapeze-artyst.
        Sa reizgen se wer ris tegearre, de trapeze-artyst lei yn it bagaazjenet te dreamen en de ympressario line yn de hoeke by it raam dêrtsjinoer en lies in boek, doe’t de trapeze-artyst him sêft oanspruts. De ympressario wie him fuortdaalk fan tsjinst. De trapeze-artyst biet op ’e lippen en sei dat er foar syn akrobatyk no altyd twa trapezes hawwe moast yn plak fan de iene dy’t er oant dan ta brûkt hie, twa trapezes tsjinoer elkoar. De ympressario gong dêr op slach mei akkoart. Mar as woe er sjen litte dat de ynstimming fan de ympressario hjir like betsjuttingsleas wie as syn beswieren west hawwe soenen, sei de trapeze-artyst dat er no nea wer en ûnder gjin betingst op mar ien trapeze optrede soe. It tinkbyld dat soks miskien dochs in kear barre koe, like er fan te huverjen. Sleaukjend en betochtsum stimde de ympressario him wer alhiel mei dat twa trapezes better wienen as ien en sa’n nije opstelling ek yn oare opsichten foardielen hie, de produksje waard der ôfwikseljender fan. Doe begûn de trapeze-artyst ynienen te gûlen. Bot skrokken sprong de ympressario oerein en frege wat der te rêden wie, en doe’t er gjin antwurd krige, gong er op de bank stean, aaide him en drukte syn gesicht tsjin syn eigen, sadat de triennen fan de trapeze-artyst ek oer him floeiden. Mar pas nei in soad fragen en flaaiwurdsjes snokkere de trapeze-artyst: ‘Ien stange mar yn hannen – sa kin ik dochs net libje!’ No wie it foar de ympressario al makliker om de trapeze-artyst te treastgjen; hy sei ta dat er daalk út it earstfolgjende stasjon wei nei it earstfolgjende plak fan de toernee tillegrafearje soe oer de twadde trapeze, ferwiet himsels dat er de trapeze-artyst sa lang mei mar ien trapeze wurkje litten hie, en tanke en priizge him tige dat er einliks op it fersom wiisd hie. Sa slagge it de ympressario de trapeze-artyst stadich del te bêdzjen en koe er wer werom nei syn hoeke. Hysels wie lykwols net gerêststeld, yn grutte noed observearre er de trapeze-artyst heimlik oer syn boek hinne. As sokke tinzen him ienris kwelden, koenen se dan ea echt ophâlde? Soenen se net hieltyd mear tanimme? Foarmen se net in eksistinsjele bedriging? En werklik miende de ympressario te sjen hoe’t no yn de skynber kalme sliep dêr’t it gûlen yn einige wie, de earste tearen harren op de trapeze-artyst syn glêde bernefoarholle begûnen ôf te tekenjen.

Oersetting fan ‘Erstes Leid’, út Franz Kafka, Ein Hungerkünstler. Vier Geschichten, Berlin 1924